Utvrđenje Drakuljica – tihi čuvar koji nosi mnogo više od kamena i uspomena. Podignuta na uzvišenju iznad Bilećkog jezera, izložena vjetru i tišini, Drakuljica je čuvala jedan od najvažnijih prilaza Bileći.

Na topografskim kartama ovo utvrđenje označeno je kao „Werk V Drakuljac“, što svjedoči da je bilo peto utvrđenje koje je Austrougarska izgradila u periodu od 1883. do 1884. godine. Iako je riječ o složenom vojnom objektu, izgrađeno je u rekordnom roku – za samo godinu dana. Za Austrougarsku je imalo izuzetan strateški značaj, jer je kontrolisalo južni prilaz Bileći dolinom Trebišnjice, odnosno pravcem iz Trebinja.

Samo utvrđenje Drakuljica, kaže kustos-istoričar Muzeja Hercegovine Simo Radić, pripada takozvanom pojasnom sistemu utvrđenja koje je gradila  Austrougarska. Taj sistem predstavljao je jedinstvenu odbrambenu liniju koja se prostirala od Trebinja do Avtovca.

Nakon Berlinskog kongresa 1878. godine, austrougarskim vlastima bilo je potrebno izvjesno vrijeme da učvrste vojnu, a potom i civilnu upravu na ovom prostoru i uklope ga u administrativni sistem monarhije. Već početkom osamdesetih godina 19. vijeka počinje izgradnja čitavog niza utvrđenja, među kojima je i Drakuljica. Sagrađena je od vrhunski klesanog kamena, čiji kvalitet i danas privlači pažnju.

„Svi ti objekti  su na neki način tipski građeni, bili su opremljeni i osposobljeni za korišćenje artiljerije, nekoliko desetina vojnika je moglo biti smješteno u njima, a bile su opremljene svim onim što je potrebno da se izdrži jedan određen period opsade, one su građene sa posebnom pažnjom zato što su se nalazile na graničnom dijelu i služile su kao vrsta štita prema Crnoj Gori. Značaj ovih utvrđenja naročito se pokazao u vrijeme Prvog svjetskog rata i tih prvih akcija kada crnogorska vojska kreće u akciju i kada dolazi do prvih sukoba, tako da su one za austrougarsku bile od vitalnog značaja. Zanimljivo jeste da se u okolini Bileće određeni broj karaula koristio i  nakon Prvog svjetskog rata, negdje do tridesetih  godina kada je  vojska Kraljevine Jugoslavije zapravo ih napustila i povukla se u postojeće kasarne u samom gradu„, priča kustos-istoričar Muzeja Hercegovine Simo Radić.

Kao i ostala austrougarska utvrđenja u okolini Bileće, Drakuljica je građena od klesanog kamena, pažljivo prilagođena prirodnom reljefu i projektovana da izdrži dugotrajne opsade. Njen značaj nije se ogledao samo u snažnim zidinama, već i u izuzetnom položaju sa kojeg se kontrolisala šira okolina, pogledu koji i danas otkriva zašto je upravo ovdje istorija birala da ostavi svoj trag.

Sa ovog uzvišenja pruža se vidik na Bilećko jezero, okolna brda i pravce kojima su se nekada kretale vojne jedinice. Upravo je dominantan položaj bio jedan od ključnih razloga zbog kojih je Drakuljica izgrađena na ovom mjestu.

Osim vojnog značaja, danas ova tvrđava predstavlja i vrijedno svjedočanstvo graditeljskog umijeća svoga vremena. Iako su prošle 142 godine od njene izgradnje, masivni kameni zidovi i dalje odolijevaju vremenu i svjedoče o kvalitetu austrougarske vojne arhitekture. Topovska platforma imala je kapacitet za deset topova, a posebnu zanimljivost predstavljao je lift kojim je municija dopremana iz podzemnih skladišta do artiljerijskog položaja.

„Smještena je na 483 metra nadmorske visine, slična utvrđenja građena su u okolini Mostara što je jako zanimljivo. Ovo je jedno tipsko utvrđenje sa artiljerijskom platformom i smještajnim dijelom pravougonog oblika koji je izlomljen lučno na četiri dijela, u pozadinskom dijelu je bilo dvorište koje je ograđeno zidom,a na toj strani se zapravo i nalazio ulaz. Sama topovska platforma je kapaciteta za deset topova, imala je čak i lift za lakše dopremanje municije iz podzemnih skladišta„, kaže Radić.

Osim što predstavlja značajan spomenik vojne arhitekture, Drakuljica danas ima i veliki potencijal da postane važan dio turističke ponude Bileće.

U Turističkoj organizaciji opštine Bileća ističu da su upravo tematske turističke rute, koje povezuju kulturno-istorijske lokalitete i prirodne ljepote, jedan od najpopularnijih oblika turističke ponude.

„Neke od najvećih prednosti su: odličan položaj i pogled na okolinu, autentičan kameni ambijent i istorijska priča, blizina Bileće i Bilećkog jezera, mogućnost spajanja sa aktivnim turizmom, pješačke ture, biciklizam i foto ture, potencijal za kulturne događaje, koncerte, pozorišne predstave.Sasvim je realno očekivati da tvrđava Drakuljica uđe u turističku ponudu opštine, jer se već sada navodi kao jedna od znamenitosti koju turisti treba da obiđu. Tvrđava se već pominje u promotivnim sadržajima kao istorijski lokalitet sa vidikovcem iznad Bilećkog jezera, a njen položaj uz magistralni pravac prema Trebinju, Herceg Novom i Dubrovniku dodatno joj daje  turistički značaj„, kaže Tamara Tabaković direktor TU Bileća.

Turistički radnici smatraju da su najveće prednosti Drakuljice njen izuzetan položaj, autentičan kameni ambijent i bogata istorijska priča. Blizina Bileće i Bilećkog jezera, kao i mogućnost povezivanja sa pješačkim, biciklističkim i foto-turama, dodatno povećavaju njenu turističku vrijednost.

Ovaj lokalitet, ističu, ima potencijal i za organizovanje kulturnih događaja, koncerata i pozorišnih predstava na otvorenom. Budući da se već nalazi u promotivnim turističkim materijalima kao istorijski lokalitet sa vidikovcem iznad Bilećkog jezera, a da se nalazi uz magistralni put prema Trebinju, Herceg Novom i Dubrovniku, Drakuljica ima sve preduslove da postane jedna od najprepoznatljivijih turističkih tačaka Bileće.

„Najvažnije je: urediti pristup lokalitetu, postaviti turističku signalizaciju i informativne table. Zaštiti i očistiti lokalitet, napraviti kvalitetne fotografije i video promociju, uključiti ga u turističe rute i ponudu opštine, organizovati događaje, ture ili kulturne sadržaje, promovisati ga kroz društvene mreže, mediji i turističke sajmove, povezati sa sa drugim atrakcijama kao je Bilećko jezero“, smatra direktorka bilećke Turističke organizacije.

Stručnjaci smatraju da bi Drakuljica, uz relativno mala ulaganja, mogla postati jedna od najznačajnijih turističkih atrakcija Bileće.

Zaljubljenici u istoriju, prirodu i planinarenje ističu da Drakuljica nije posebna samo zbog svoje prošlosti, već i zbog jedinstvenog pogleda koji se sa nje pruža. Dok su nekada vojnici sa ovog mjesta osmatrali prilaze Bileći, danas posjetioci kažu da dolaze kako bi uživali u miru, prirodi i jednom od najljepših vidikovaca u ovom dijelu Hercegovine.

„Prije svega trebali bi prvo da se srede prilazi, dosta ljudi dolazi u Bileću i mislim da bi bili oduševljeni da mogu da odu na jedan takav vidikovac, da gledaju predivne pejzaže, onaj pogled je jedinstven, turisti žele da vide prirodu, da vide nešto što Bileću odvaja od nekik drugih područja i mjesta gdje idu.„

„Volim da šetam i boravim u prirodi, a Drakuljica je jedno od omiljenih mjesta gdje može da su uživa u miru, tišini i prelijepom pogledu na Bileću i Bilećko jezero. Smatram da ova tvrđava ima veliki turistički potencijal i da bi je trebalo još više urediti i promovisati, kako bi što više ljudi otkrilo njenu ljepotu. Za nas koji živimo u Bileći, Drakuljica je mjesto za šetnju i boravak u prirodi.“, kažu Bilećani.

Drakuljica nije bila značajna samo u vrijeme Austrougarske. Vojska Kraljevine Jugoslavije koristila je ovo utvrđenje sve do 1934. godine, kada je napustila pogranična utvrđenja i svoje jedinice premjestila u kasarne u samom gradu.

Tokom Prvog svjetskog rata u neposrednoj blizini utvrđenja izgrađen je veći broj kaverni – ukopanih skloništa u kamenu namijenjenih za zaštitu vojnika od artiljerijskih napada. U Drugom svjetskom ratu Drakuljica je ponovo imala vojnu ulogu. Italijanska vojska je ojačala njen odbrambeni sistem izgradnjom kružnih bunkera, čiji su ostaci i danas vidljivi.

Kao i većina austrougarskih utvrđenja u okolini Bileće, i Drakuljica je danas prepuštena zubu vremena. Ipak, njene zidine i dalje svjedoče o jednom važnom istorijskom razdoblju i predstavljaju značajan turistički potencijal.

Nekada jedna od ključnih tačaka odbrane istočne Hercegovine, danas je Drakuljica mjesto na kojem se susreću istorija, priroda i tišina. Njene zidine više ne čuvaju granicu, ali i dalje čuvaju sjećanje na vrijeme kada je Bileća bila jedna od najutvrđenijih tačaka ovog dijela Hercegovine. Upravo zato, Drakuljica nije samo spomenik prošlosti – ona je dragocjen dio nasljeđa koji zaslužuje da bude sačuvan, uređen i predstavljen budućim generacijama.